Rosacea do thuốc: Anh em tập gym cẩn thận đừng để da 'đỏ ửng'!

Chào anh em! Châu biết anh em mình ai cũng muốn có một cơ thể khỏe mạnh, vóc dáng đẹp. Để đạt được điều đó, nhiều anh em không ngại đầu tư vào các loại thực phẩm chức năng, thuốc bổ trợ, hay thậm chí là các loại thuốc điều trị bệnh lý (như mụn nội tiết, đau khớp, hen suyễn...). Nhưng có một điều mà Châu thấy ít anh em để ý, đó là tác dụng phụ của thuốc có thể gây ra bệnh rosacea (chứng đỏ mặt).

Rosacea là một bệnh da liễu mạn tính (tức là kéo dài, khó khỏi hẳn) gây ra tình trạng da mặt đỏ ửng, giãn mạch máu li ti, sẩn (nổi cộm) và mụn mủ (mụn có nhân mủ). Anh em cứ hình dung da mình lúc nào cũng như vừa mới tập gym xong, đỏ bừng bừng, nhưng cái đỏ này nó không hết mà cứ kéo dài, thậm chí nặng hơn. Đặc biệt, rosacea do thuốc lại càng khó chịu hơn vì nó xuất hiện đột ngột và có thể tiến triển nhanh nếu không được xử lý kịp thời.

Vậy tại sao anh em tập gym lại dễ bị rosacea do thuốc hơn người bình thường? Có vài lý do chính mà Châu muốn anh em mình nắm rõ:

• Sử dụng nhiều loại thực phẩm chức năng, thuốc bổ trợ: Từ protein, creatine, pre-workout đến các loại vitamin tổng hợp... anh em dùng rất nhiều để tăng hiệu suất tập luyện. Một số thành phần trong đó, đặc biệt là các chất kích thích hoặc hormone tổng hợp, có thể gây ra phản ứng trên da, làm tăng nguy cơ rosacea.
• Thuốc điều trị mụn nội tiết: Nhiều anh em tập gym, đặc biệt là nam giới, có thể dùng các loại thuốc điều trị mụn trứng cá nặng, bao gồm cả các thuốc tác động lên hormone. Một số loại thuốc này, ví dụ như isotretinoin (một dạng vitamin A tổng hợp) nếu dùng không đúng cách hoặc quá liều, có thể làm da trở nên nhạy cảm hơn, dễ bị đỏ và kích ứng, tạo điều kiện cho rosacea bùng phát.
• Thuốc kháng viêm corticoid: Một số anh em có thể dùng corticoid (thuốc kháng viêm mạnh) dạng bôi hoặc uống để điều trị các vấn đề viêm da khác, hoặc thậm chí là đau khớp do tập luyện. Dùng corticoid dài ngày, đặc biệt là trên mặt, là nguyên nhân hàng đầu gây ra rosacea do thuốc (còn gọi là rosacea do corticoid). Nó làm mỏng da, giãn mạch máu và mất khả năng tự vệ của da.
• Môi trường tập luyện: Phòng gym thường nóng, có điều hòa nhưng nhiệt độ cơ thể anh em tăng cao khi tập, mồ hôi ra nhiều. Những yếu tố này bản thân nó đã là 'kẻ thù' của da nhạy cảm, làm cho da dễ bị kích ứng hơn khi có thêm tác động từ thuốc.
• Thiếu kiến thức về tác dụng phụ: Anh em mình thường chỉ quan tâm đến hiệu quả của thuốc mà ít khi đọc kỹ phần tác dụng phụ. Điều này khiến anh em không nhận ra sớm các dấu hiệu bất thường trên da. Châu dặn anh em, đọc kỹ hướng dẫn sử dụng là cực kỳ quan trọng nha!

Để anh em mình không bị "hớ" khi chọn thuốc, Châu sẽ liệt kê một số loại thuốc và nhóm thuốc mà anh em tập gym hay dùng hoặc có thể được kê đơn, mà lại tiềm ẩn nguy cơ gây rosacea. Anh em đọc kỹ để biết đường mà phòng tránh nha:

• Corticoid đường uống hoặc bôi tại chỗ: Đây là "kẻ phản diện số 1" gây ra rosacea do thuốc. Ban đầu, corticoid bôi có thể làm giảm đỏ và mụn nhanh chóng, khiến anh em lầm tưởng là hiệu quả. Nhưng dùng lâu ngày, đặc biệt là các loại mạnh, nó sẽ làm da mỏng đi, mạch máu giãn nở, và khi ngưng thuốc thì rosacea sẽ bùng phát dữ dội hơn rất nhiều. Anh em nào đang dùng thuốc bôi mà thấy da đẹp nhanh nhưng lại phụ thuộc, ngưng là đỏ rát thì coi chừng nha.
• Isotretinoin (ví dụ: Acnotin, Roaccutane): Thuốc này thường được dùng để trị mụn trứng cá nặng. Mặc dù rất hiệu quả, nhưng nó có thể làm da cực kỳ khô, nhạy cảm, dễ đỏ và kích ứng. Với những anh em có cơ địa dễ bị rosacea, isotretinoin có thể là yếu tố khởi phát hoặc làm nặng thêm tình trạng đỏ da.
• Thuốc giãn mạch: Một số thuốc điều trị bệnh tim mạch, huyết áp cao có thể gây giãn mạch máu toàn thân, bao gồm cả các mạch máu trên mặt, làm tăng nguy cơ bùng phát rosacea.
• Niacin (Vitamin B3) liều cao: Mặc dù niacin có lợi cho sức khỏe tim mạch và chuyển hóa, nhưng ở liều cao, nó có thể gây hiện tượng "flushing" (đỏ bừng mặt) và làm nặng thêm rosacea ở những người nhạy cảm. Anh em dùng thực phẩm chức năng có Niacin liều cao cần chú ý.
• Thuốc ức chế calcineurin (ví dụ: tacrolimus, pimecrolimus): Thường dùng cho các bệnh viêm da dị ứng. Một số trường hợp có thể gây ra tác dụng phụ giống rosacea hoặc làm tình trạng rosacea hiện có trở nên tồi tệ hơn.
• Thuốc kích thích tố (hormone): Một số anh em dùng hormone để tăng cơ, hoặc các loại thuốc điều hòa hormone để trị mụn. Thay đổi nội tiết tố đột ngột có thể ảnh hưởng đến da và làm tăng nguy cơ rosacea.

• Dấu hiệu nhận biết rosacea do thuốc:
• ✅Da mặt đỏ ửng kéo dài, đặc biệt ở vùng má, mũi, trán, cằm.
• ✅Xuất hiện các mạch máu li ti giãn nở (telangiectasias) dễ thấy trên da.
• ✅Có sẩn (nốt mụn nhỏ không nhân) và mụn mủ, đôi khi kèm theo cảm giác nóng rát, châm chích.
• ✅Da trở nên cực kỳ nhạy cảm, dễ kích ứng với mỹ phẩm thông thường, ánh nắng mặt trời.
• ✅Tình trạng nặng hơn sau khi sử dụng một loại thuốc mới hoặc ngưng thuốc bôi corticoid.

Châu kể anh em nghe hai câu chuyện có thật mà Châu đã gặp, để anh em dễ hình dung hơn nha.

Case study 1: Anh Minh - Kỹ sư IT mê gym (TP.HCM) Anh Minh, 29 tuổi, là một kỹ sư IT ở quận Tân Bình, TP.HCM, thu nhập khoảng 25 triệu/tháng. Anh Minh tập gym 5 buổi/tuần và rất chú trọng chế độ dinh dưỡng, bổ sung nhiều loại thực phẩm chức năng như whey protein, creatine, và một loại pre-workout có chứa Niacin liều cao. Gần đây, anh Minh bị mụn trứng cá ở lưng và được kê một loại thuốc bôi có corticoid để giảm viêm nhanh. Sau khoảng 2 tháng dùng thuốc bôi, da mặt anh Minh bắt đầu đỏ ửng, nóng rát, đặc biệt là vùng má và mũi. Anh Minh nghĩ là do nóng trong người hoặc dị ứng gì đó, nhưng ngưng thuốc bôi thì mặt lại đỏ bừng dữ dội hơn, nổi đầy mụn nước li ti và sẩn đỏ. Anh Minh rất hoang mang vì không biết bị gì, đi khám ở nhiều nơi nhưng không đỡ. Đến NMC, Châu và bác sĩ Huệ đã chẩn đoán anh bị rosacea do corticoid và tác dụng phụ của Niacin liều cao. Anh Minh rất bất ngờ vì không nghĩ những thứ mình dùng lại có thể gây ra tình trạng này. Kết quả: Sau khi ngưng các loại thuốc nghi ngờ dưới sự hướng dẫn của bác sĩ, kết hợp phác đồ điều trị rosacea chuyên biệt tại NMC (bao gồm thuốc uống, thuốc bôi và chăm sóc da dịu nhẹ với sản phẩm ORMEDIC của IMAGE Skincare), tình trạng đỏ da, nóng rát và mụn của anh Minh đã cải thiện đáng kể sau 2 tháng. Anh Minh vẫn tiếp tục theo dõi và điều trị duy trì để kiểm soát bệnh lâu dài.

Case study 2: Chị Mai - Sinh viên và huấn luyện viên yoga bán thời gian (Hà Nội) Chị Mai, 24 tuổi, đang là sinh viên năm cuối ở quận Đống Đa, Hà Nội, thu nhập khoảng 8 triệu/tháng từ việc dạy yoga. Chị Mai có tiền sử hen suyễn và thường phải dùng thuốc xịt có chứa corticoid. Gần đây, chị Mai muốn giảm cân nhanh để có vóc dáng đẹp hơn nên tự ý dùng một loại thực phẩm chức năng giảm cân không rõ nguồn gốc, được quảng cáo là "đốt mỡ siêu tốc" nhưng lại chứa nhiều chất kích thích. Sau khoảng 1 tháng sử dụng, da mặt chị Mai bắt đầu đỏ rần, cảm giác châm chích và ngứa ngáy liên tục, các mạch máu dưới da hiện rõ hơn. Chị Mai rất lo lắng vì da mặt mình vốn đẹp, giờ lại xấu đi trông thấy. Chị tìm đến NMC sau khi được bạn bè giới thiệu. Kết quả: Qua thăm khám và khai thác tiền sử, bác sĩ Huệ xác định chị Mai bị rosacea do tác dụng phụ của thuốc giảm cân và có thể bị ảnh hưởng bởi việc sử dụng corticoid trong thuốc xịt hen suyễn. Chị Mai được khuyên ngưng ngay thực phẩm chức năng giảm cân, điều chỉnh cách dùng thuốc hen suyễn theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa và bắt đầu phác đồ điều trị rosacea. Sau 3 tháng, da mặt chị Mai đã dịu đi rất nhiều, giảm đỏ và bớt châm chích, chị cũng được hướng dẫn cách chọn mỹ phẩm và thực phẩm phù hợp để tránh tái phát.

Nghe hai câu chuyện trên, chắc anh em cũng thấy rosacea do thuốc không phải chuyện đùa. Vậy nếu lỡ gặp phải, anh em mình phải làm sao? Châu có vài lời khuyên "ruột gan" dành cho anh em đây:

1. 1Ngưng ngay thuốc nghi ngờ (nhưng phải hỏi ý kiến bác sĩ): Nếu anh em thấy da mặt mình đỏ bừng, ngứa rát, nổi mụn sau khi bắt đầu dùng một loại thuốc mới (đặc biệt là corticoid bôi), hãy ngưng ngay lập tức. Tuy nhiên, với các thuốc điều trị bệnh lý quan trọng như hen suyễn, tim mạch, anh em tuyệt đối không được tự ý ngưng thuốc mà phải tham khảo ý kiến của bác sĩ đã kê đơn hoặc bác sĩ da liễu để tìm phương án thay thế an toàn hơn. Việc ngưng đột ngột một số thuốc có thể gây nguy hiểm.
2. 2Đi khám da liễu càng sớm càng tốt: Đừng chần chừ hay tự ý mua thuốc về bôi lung tung, anh em nha! Rosacea do thuốc cần được chẩn đoán chính xác và điều trị đúng cách. Bác sĩ da liễu sẽ giúp anh em phân biệt rosacea với mụn trứng cá thông thường, viêm da tiếp xúc hay các bệnh da khác. Tại NMC, bác sĩ Huệ sẽ thăm khám kỹ lưỡng, khai thác tiền sử dùng thuốc của anh em để đưa ra phác đồ điều trị phù hợp nhất.
3. 3Chăm sóc da dịu nhẹ: Đây là chìa khóa để làm dịu da và hỗ trợ điều trị. Anh em cần: ✅ Dùng sữa rửa mặt dịu nhẹ, không chứa xà phòng, hương liệu. ✅ Dưỡng ẩm đầy đủ với kem dưỡng không gây bít tắc lỗ chân lông (non-comedogenic), không chứa cồn, hương liệu. ✅ Luôn dùng kem chống nắng phổ rộng (broad-spectrum) có SPF từ 30 trở lên, ngay cả khi ở trong nhà. Chọn loại kem chống nắng vật lý (chứa Zinc Oxide, Titanium Dioxide) sẽ tốt hơn cho da nhạy cảm. ✅ Tránh các sản phẩm chăm sóc da có chứa AHA, BHA, Retinoids mạnh trong giai đoạn da đang kích ứng nặng. ✅ Hạn chế tối đa các loại mỹ phẩm có mùi hương, màu sắc, hoặc các chất bảo quản gây kích ứng. NMC cũng đang sử dụng dòng sản phẩm ORMEDIC của IMAGE Skincare (Mỹ) cho các tình trạng da nhạy cảm, dễ kích ứng như rosacea. Dòng này tập trung vào các thành phần hữu cơ, làm dịu và phục hồi hàng rào bảo vệ da, rất được anh em có da nhạy cảm tin dùng.
4. 4Tránh các yếu tố kích hoạt: Ngoài thuốc, một số yếu tố khác cũng có thể làm rosacea nặng hơn. Anh em nên: ❌ Tránh thức ăn cay nóng, rượu bia, cà phê. ❌ Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời, nhiệt độ cao (phòng xông hơi, tắm nước nóng quá lâu). ❌ Giảm căng thẳng, stress. ❌ Tránh chà xát, cọ rửa mạnh lên da mặt.
5. 5Kiên trì điều trị: Rosacea là bệnh mạn tính, không thể khỏi trong một sớm một chiều. Anh em cần kiên trì theo phác đồ của bác sĩ, tái khám định kỳ để điều chỉnh thuốc và theo dõi tiến triển của bệnh. "Dục tốc bất đạt" trong điều trị da liễu là có thật đó anh em!

Châu mong rằng những chia sẻ này sẽ giúp anh em mình hiểu rõ hơn về rosacea do thuốc và biết cách bảo vệ làn da của mình. Đừng để đam mê tập gym lại mang đến rắc rối cho da mặt nha!

• American Academy of Dermatology Association. (n.d.). _Rosacea: Diagnosis and treatment_. Truy cập từ https://www.aad.org/public/diseases/rosacea/diagnosis-treatment
• National Rosacea Society. (n.d.). _Rosacea Triggers_. Truy cập từ https://www.rosacea.org/patients/rosacea-triggers
• Mayo Clinic. (2023). _Rosacea_. Truy cập từ https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/rosacea/symptoms-causes/syc-20353815

✅ Đã xem bởi BS. Lê Thị Thu Huệ