Làm sao để nhận biết 3 loại cảm xúc của bản thân và đồng nghiệp?

Chào anh em! Châu là Châu, nhà sáng lập Phòng Khám Da Liễu Nguyễn Mai Châu (NMC) mình đây.

Hôm nay, Châu muốn tâm sự với anh em một chuyện mà Châu nghĩ nó cực kỳ quan trọng trong công việc, không chỉ ở NMC mà còn ở bất cứ đâu: đó là chuyện về cảm xúc. Nghe có vẻ phức tạp, nhưng thực ra nó gần gũi lắm, ai cũng có, ai cũng trải qua mỗi ngày.

Ở NMC, mình có văn hóa "Làm bằng TÂM": Tâm Khách Hàng, Tâm Công Việc, Tâm Đồng Nghiệp, Tâm Cộng Đồng. Mà anh em biết không, muốn làm bằng tâm thì đầu tiên phải hiểu được tâm mình trước đã, đúng không? Hiểu mình rồi mới hiểu người khác, mới biết cách đối xử cho đúng cho phải.

Cảm xúc đơn giản là những phản ứng tự nhiên của cơ thể và tâm trí mình với các sự kiện xung quanh. Có khi mình vui, có khi mình buồn, có khi mình giận, có khi mình lo lắng... Tất cả đều là cảm xúc. Nhưng nếu mình không biết nó là cảm xúc gì, đến từ đâu, thì làm sao mình quản lý nó được đây? Làm sao mình "làm bằng TÂM" một cách trọn vẹn được?

Châu biết, nhiều khi anh em bận rộn công việc, rồi áp lực này kia, cứ thế mà cuốn đi, quên mất việc lắng nghe chính mình. Nhưng Châu tin, việc dành thời gian để "nhận biết cảm xúc" – tức là hiểu được mình đang cảm thấy gì, tại sao lại cảm thấy như vậy – là một kỹ năng vô giá.

Nó không chỉ giúp mình làm việc tốt hơn, giải quyết vấn đề hiệu quả hơn, mà còn giúp mình giữ được sự bình an trong tâm hồn, tránh được những hiểu lầm không đáng có với đồng nghiệp, với khách hàng. Thậm chí, nó còn giúp mình tận hưởng cuộc sống một cách trọn vẹn hơn nữa đó anh em. Đó là lý do Châu muốn chia sẻ về cách rèn luyện Nhận biết 3 loại cảm xúc mà Châu thấy ai cũng cần trang bị cho mình.

Với một người làm kinh doanh như Châu, Châu cũng phải học cách nhận biết cảm xúc của đội ngũ, của khách hàng để đưa ra quyết định tốt nhất. Châu thấy đây là một phần không thể thiếu để NMC mình ngày càng "3 Sạch Sẽ, 3 Chỉn Chu, 3 Tốt Hơn" như những gì mình đã đặt ra. Cùng Châu tìm hiểu thêm nhé anh em!

Như Châu nói, cảm xúc rất đa dạng, nhưng để dễ hiểu và dễ rèn luyện, Châu tạm chia thành 3 loại cơ bản mà anh em mình nên "bỏ túi" nè:

1. Cảm xúc tích cực (Positive Emotions): Đây là những cảm xúc mang lại cho mình sự dễ chịu, vui vẻ, hạnh phúc. Ví dụ như niềm vui, sự hào hứng, sự hài lòng, biết ơn, yêu thương, tự hào. Khi anh em mình cảm thấy những điều này, đó là dấu hiệu tốt. Cảm xúc tích cực giúp mình có năng lượng, sáng tạo hơn, dễ dàng kết nối với người khác hơn. Nó như một "viên pin" nạp đầy năng lượng cho mình vậy đó anh em.

• ✅Giúp tăng cường sự sáng tạo và năng suất.
• ✅Cải thiện sức khỏe tinh thần và thể chất.
• ✅Thúc đẩy các mối quan hệ tích cực, gắn kết hơn.
• ✅Tạo động lực để vượt qua khó khăn.

2. Cảm xúc tiêu cực (Negative Emotions): Nghe có vẻ "tiêu cực" nhưng thực ra chúng rất quan trọng nha anh em! Đây là những cảm xúc khó chịu như buồn bã, giận dữ, thất vọng, lo lắng, sợ hãi, bực bội. Nhiều người hay cố gắng "tránh né" hoặc "đè nén" chúng, nhưng Châu thấy điều đó không ổn đâu. Cảm xúc tiêu cực thực chất là tín hiệu cảnh báo của cơ thể và tâm trí mình. Nó báo hiệu rằng có một vấn đề nào đó đang xảy ra, hoặc một nhu cầu nào đó của mình chưa được đáp ứng. Chẳng hạn, cảm thấy bực bội có thể là dấu hiệu anh em đang bị quá tải, hay lo lắng có thể là do mình đang đối mặt với một sự thay đổi lớn.

• ❌Nếu không nhận biết, dễ dẫn đến căng thẳng kéo dài.
• ❌Có thể gây ra các vấn đề về sức khỏe tinh thần và thể chất.
• ❌Dễ gây hiểu lầm, mâu thuẫn trong giao tiếp.
• ❌Có thể ảnh hưởng đến hiệu suất công việc nếu không được quản lý.

3. Cảm xúc trung tính (Neutral Emotions): Cảm xúc trung tính là những trạng thái mà mình không thấy quá vui cũng không quá buồn, không quá giận cũng không quá sợ. Ví dụ như bình thản, ngạc nhiên nhẹ, hay cảm giác "ừm, cũng được". Loại cảm xúc này thường bị bỏ qua, nhưng Châu thấy nó lại là một "không gian" quan trọng để mình quan sát và đánh giá mọi thứ một cách khách quan hơn. Khi mình ở trạng thái trung tính, mình dễ suy nghĩ lý trí hơn, không bị cảm xúc chi phối quá nhiều. Nó giúp mình giữ được sự cân bằng, không vội vàng phản ứng mà có thể nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ.

• ✅Giúp duy trì sự bình tĩnh, sáng suốt.
• ✅Hỗ trợ quá trình ra quyết định hợp lý.
• ✅Là nền tảng để thấu hiểu các cảm xúc khác một cách khách quan.
• ✅Giúp phục hồi sau khi trải qua cảm xúc mạnh.

Nhận biết được 3 loại này giúp anh em có một bức tranh tổng thể về "thế giới cảm xúc" của mình. Từ đó, mình mới có thể bắt đầu hành trình quản lý và sử dụng chúng một cách hiệu quả nhất.

Ở NMC, Châu luôn khuyến khích anh em mình học cách nhận biết cảm xúc không chỉ của bản thân mà còn của đồng nghiệp. Đây là một hành trình liên tục, không phải ngày một ngày hai là xong đâu. Nhưng Châu thấy, khi anh em chịu khó thực hành, mọi thứ sẽ dễ dàng và hiệu quả hơn rất nhiều. Dưới đây là những cách mà Châu và đội ngũ NMC mình đang áp dụng nè:

1. Tự quan sát và đặt câu hỏi cho bản thân: Mỗi khi anh em cảm thấy một điều gì đó mạnh mẽ (dù là vui hay buồn, giận hay lo), hãy dừng lại một chút, hít thở sâu và tự hỏi mình: "Châu đang cảm thấy gì lúc này? Là vui, buồn, giận, hay lo lắng?" "Cảm xúc này đang biểu hiện ở đâu trên cơ thể mình? Tim đập nhanh, mặt nóng bừng, hay khó thở?" "Điều gì đã dẫn đến cảm xúc này? Chuyện gì vừa xảy ra vậy?" "Mình cần gì lúc này để cảm thấy tốt hơn?" Việc này giúp anh em mình gọi tên được cảm xúc (ví dụ: "À, mình đang lo lắng vì khách hàng chưa phản hồi") và hiểu nguyên nhân, từ đó dễ dàng tìm cách giải quyết hơn.

2. Ghi lại cảm xúc (Journaling): Nghe có vẻ giống viết nhật ký hồi đi học đúng không? Nhưng đây là một phương pháp khoa học đó anh em. Mỗi tối, hoặc vào một thời điểm cố định trong ngày, anh em hãy dành vài phút để viết ra những cảm xúc mình đã trải qua trong ngày. Không cần viết dài, chỉ cần vài gạch đầu dòng là được. Ví dụ: "Sáng: Hào hứng vì dự án mới. Trưa: Hơi bực vì bị đồng nghiệp ngắt lời. Chiều: Vui vì hoàn thành task đúng hạn." Việc này giúp mình "nhìn lại" một ngày cảm xúc, thấy được những "pattern" (kiểu mẫu) của cảm xúc mình. Từ đó, anh em sẽ hiểu rõ mình hơn, biết những yếu tố nào thường gây ra cảm xúc tích cực hay tiêu cực cho mình.

3. Chia sẻ với người tin cậy: Ở NMC, Châu luôn khuyến khích anh em mình xây dựng mối quan hệ thân thiết, đáng tin cậy với đồng nghiệp. Khi anh em cảm thấy bế tắc hay có cảm xúc tiêu cực, đừng ngại chia sẻ với một người bạn đồng nghiệp mà mình tin tưởng. Đôi khi, chỉ cần được nói ra thôi là đã thấy nhẹ nhõm hơn rồi. Và quan trọng hơn, người khác có thể cho mình một góc nhìn mới, một lời khuyên chân thành mà mình chưa nghĩ tới. Tất nhiên, mình cũng cần biết lắng nghe và tôn trọng cảm xúc của người khác nữa nha anh em. Đây là cách mình xây dựng một môi trường làm việc "có tâm", "có tình" ở NMC.

4. Tham gia các buổi workshop, đào tạo: NMC luôn tổ chức các buổi đào tạo nội bộ, workshop về kỹ năng mềm, trong đó có cả các buổi về phát triển trí tuệ cảm xúc (Emotional Intelligence - EQ). Châu thấy đây là cơ hội tuyệt vời để anh em mình học hỏi thêm kiến thức, kỹ năng từ chuyên gia, và cùng thực hành với đồng nghiệp. Kiến thức không bao giờ là thừa đâu anh em ơi!

Châu muốn chia sẻ một câu chuyện nhỏ từ một thành viên trong gia đình NMC của mình – đó là bạn Quốc Bảo. Bảo làm vị trí Chăm sóc khách hàng ở NMC TP.HCM, mới vào làm được hơn 6 tháng thôi.

Quốc Bảo kể với Châu rằng, lúc mới nhận việc, Bảo khá lo lắng và hồi hộp (cảm xúc tiêu cực). "Châu ơi, em sợ mình không làm được, sợ làm không tốt, rồi sợ khách hàng khó tính. Nhiều khi đang nghe điện thoại mà tay em cứ run run, nói chuyện cũng lắp bắp. Về nhà em cứ nghĩ mãi về những lỗi mình làm, đêm ngủ cũng không yên," Bảo tâm sự.

Nghe xong, Châu mới động viên Bảo là những cảm xúc đó là hoàn toàn bình thường, ai mới bắt đầu cũng vậy. Quan trọng là mình nhận biết được nó và tìm cách đối diện. Châu và các anh chị quản lý cũng hướng dẫn Bảo cách ghi lại những tình huống gây lo lắng, phân tích xem vì sao mình lo, rồi cùng nhau tìm giải pháp. Ví dụ, Bảo nhận ra mình lo lắng khi gặp câu hỏi khó từ khách mà chưa biết trả lời. Giải pháp là ghi chú lại, hỏi các anh chị đi trước, và luyện tập các kịch bản trả lời.

Dần dà, Bảo bắt đầu tập tự hỏi bản thân mỗi khi cảm thấy lo lắng: "Cảm giác này là gì? Lo lắng. Tại sao? Vì chưa tự tin. Mình cần gì để tự tin hơn?". Khi có khách hàng khen ngợi, Bảo lại ghi lại cảm xúc vui vẻ, tự hào (cảm xúc tích cực). "Em thấy vui lắm Châu ơi, nó tiếp thêm động lực cho em nhiều cực. Em còn ghi lại những lời khen đó để mỗi khi nản, em đọc lại," Bảo chia sẻ.

Sau 6 tháng, Bảo đã tự tin hơn rất nhiều. Bạn ấy không còn sợ hãi khi gặp tình huống khó, mà thay vào đó, Bảo nhìn nhận nó như một cơ hội để học hỏi. Cảm xúc lo lắng vẫn có, nhưng Bảo đã biết cách chuyển hóa nó thành động lực để tìm tòi, học hỏi. Bảo nói: "Nhờ việc nhận biết cảm xúc, em hiểu mình hơn. Em biết mình mạnh ở đâu, yếu ở đâu để cố gắng. Công việc cũng nhẹ nhàng hơn nhiều, mà em còn thấy mình trưởng thành hơn nữa."

Châu thấy đó, không phải cứ né tránh cảm xúc tiêu cực là tốt đâu anh em. Quan trọng là mình có dám đối diện, nhận biết và biến nó thành bài học cho mình không. NMC mình luôn có môi trường để anh em mình cùng nhau học hỏi và phát triển như vậy đó.

Anh em ơi, Châu biết không phải lúc nào mình cũng vui vẻ, hay lúc nào cũng bình thản được đâu. Sẽ có những lúc cảm xúc của mình "nổi loạn" – nó mạnh đến mức mình cảm thấy khó chịu, bế tắc, và đôi khi là muốn bỏ cuộc nữa. Đó là những cảm xúc tiêu cực, nó có thể đến từ công việc, từ cuộc sống cá nhân, hay đơn giản chỉ là một ngày mình "trái gió trở trời" thôi.

Châu từng trải qua rất nhiều cảm xúc như vậy khi mới bắt đầu NMC, hay khi đối mặt với những thử thách lớn. Cảm giác bực bội vì một quyết định sai, thất vọng khi một kế hoạch không như ý, hay lo lắng cho tương lai của NMC. Châu cũng là con người mà, đâu phải lúc nào cũng "mạnh mẽ" được đâu.

Nhưng điều Châu học được là: Đừng cô lập mình khi cảm xúc "dở chứng". Cảm xúc tiêu cực không phải là điểm yếu, mà là một phần tự nhiên của con người. Quan trọng là mình phải biết cách đối diện với nó.

Ở NMC, Châu luôn muốn xây dựng một môi trường mà anh em mình cảm thấy an toàn để bày tỏ cảm xúc của mình. NMC mình có những buổi "Team-building" nhỏ, những buổi "Chill & Share" hàng tháng để anh em có thể thoải mái chia sẻ những khó khăn, những áp lực mình đang đối mặt. Không có chuyện phán xét hay đổ lỗi ở đây đâu anh em.

Châu tin rằng, một phần của việc "Làm bằng TÂM" là phải biết quan tâm đến "Tâm Đồng Nghiệp". Khi một người đồng nghiệp của mình đang gặp khó khăn về cảm xúc, thay vì né tránh, hãy thử đặt mình vào vị trí của họ, lắng nghe một cách chân thành, và nếu có thể, đưa ra một lời khuyên hoặc một hành động hỗ trợ nhỏ. Đôi khi chỉ là một câu hỏi quan tâm "Bạn ổn không?" cũng đủ để làm người khác thấy nhẹ nhõm hơn rất nhiều rồi.

Ngoài ra, NMC cũng có những quy tắc như "3 Sạch Sẽ, 3 Chỉn Chu, 3 Tốt Hơn" không chỉ áp dụng cho công việc mà còn là kim chỉ nam cho cách mình tương tác với nhau. Sạch sẽ trong tư duy (không đố kỵ, không thị phi), Chỉn chu trong lời nói (tôn trọng, xây dựng), và Tốt hơn mỗi ngày (cùng nhau tiến bộ). Điều này giúp xây dựng một văn hóa tích cực, nơi cảm xúc được tôn trọng và hỗ trợ lẫn nhau. Khi anh em cảm thấy bị quá tải, có thể tìm đến các anh chị quản lý, hay thậm chí là Châu. Châu luôn sẵn sàng lắng nghe và tìm cách hỗ trợ tốt nhất cho anh em mình. Đừng bao giờ cảm thấy mình đơn độc nha anh em!

Giờ Châu kể anh em nghe về một chị khác trong team mình nha, chị Thu Hà – Trưởng nhóm Chăm sóc Khách hàng tại NMC Hà Nội. Chị Hà là một người rất nhiệt huyết nhưng đôi khi cũng gặp không ít áp lực với công việc và việc quản lý đội ngũ.

Có lần, chị Hà kể với Châu, có một đợt doanh số cả team không đạt như kỳ vọng, rồi lại có một vài khách hàng phản hồi không tốt. Chị Hà cảm thấy thất vọng, buồn bã và có phần hơi giận dữ (cảm xúc tiêu cực) với chính mình và cả team nữa. "Châu ơi, lúc đó chị cứ thấy nặng trĩu. Cứ nghĩ mãi sao mình không làm tốt hơn, sao team không cố gắng hơn. Chị khó chịu với mọi người, mà mọi người cũng ngại gần chị luôn," chị Hà kể.

Châu mới khuyên chị Hà thử áp dụng phương pháp "dừng lại và gọi tên cảm xúc" mà Châu hay chia sẻ. Chị Hà dành thời gian nhìn nhận lại: "À, mình đang cảm thấy thất vọng vì kết quả chưa đạt. Mình giận vì thấy mọi người chưa thực sự đồng lòng." Việc gọi tên được cảm xúc giúp chị Hà không còn bị cuốn theo nó nữa, mà bắt đầu nhìn nhận vấn đề một cách khách quan hơn.

Sau đó, chị Hà đã tổ chức một buổi họp nhỏ với team, không phải để đổ lỗi mà để chia sẻ cảm xúc thật của mình và lắng nghe cảm xúc của các bạn. Chị nói: "Chị biết mọi người cũng đang áp lực. Chị cũng đang cảm thấy thất vọng, nhưng chị tin chúng ta có thể làm tốt hơn. Chúng ta cùng nhau xem lại vấn đề và tìm giải pháp nhé." (Từ việc nhận biết cảm xúc tiêu cực của mình, chị đã chuyển hóa thành hành động tích cực).

Kết quả là, cả team đã ngồi lại, cùng nhau phân tích từng trường hợp khách hàng, từng con số doanh số. Mọi người cởi mở chia sẻ những khó khăn, những sáng kiến. Chị Hà cũng điều chỉnh cách giao tiếp, lắng nghe nhiều hơn và cùng mọi người xây dựng kế hoạch mới. Từ đó, team chị Hà không chỉ vực dậy doanh số mà còn gắn kết hơn rất nhiều. Các bạn không còn sợ sệt khi làm việc với chị Hà nữa, mà thấy được sự chân thành và mong muốn phát triển của chị.

Chị Hà chia sẻ: "Nhờ việc học cách nhận biết cảm xúc, chị không chỉ quản lý bản thân tốt hơn mà còn giúp chị kết nối sâu sắc hơn với team. Giờ thì cả team ai cũng biết cách chia sẻ và lắng nghe. Chị thấy công việc ý nghĩa hơn nhiều."

Câu chuyện của chị Hà cho thấy, việc nhận biết cảm xúc không chỉ là chuyện cá nhân mà còn là kỹ năng lãnh đạo, kỹ năng teamwork cực kỳ quan trọng đó anh em. Nó giúp mình từ một người đang "giận dữ" trở thành một người "thấu hiểu và dẫn dắt".

Anh em thấy đó, hành trình nhận biết và quản lý cảm xúc không phải là chuyện dễ dàng, nhưng nó thực sự đáng giá. Nó là một kỹ năng mềm, hay đúng hơn là một "sức mạnh nội tại" giúp anh em mình vững vàng hơn trong công việc và cuộc sống.

Châu muốn nhắc lại vài điểm chính mà anh em mình có thể bắt đầu ngay hôm nay:

• ✅Hãy dành thời gian tự quan sát và gọi tên cảm xúc của mình mỗi ngày.
• ✅Đừng ngại ghi lại những gì mình cảm thấy, dù là niềm vui hay nỗi buồn.
• ✅Mạnh dạn chia sẻ cảm xúc với những người mình tin tưởng ở NMC.
• ✅Luôn lắng nghe và tôn trọng cảm xúc của đồng nghiệp, khách hàng.
• ✅Xem cảm xúc tiêu cực là tín hiệu để mình học hỏi và trưởng thành.

Tại NMC, Châu luôn tin rằng con người là yếu tố quan trọng nhất. Mình không chỉ muốn anh em làm việc giỏi, mà còn muốn anh em sống hạnh phúc, bình an và phát triển toàn diện. Đó là lý do NMC luôn chú trọng vào việc tạo ra một môi trường làm việc "có tâm", "có tình", nơi mọi người được lắng nghe, được hỗ trợ, và được là chính mình.

Phúc lợi ở NMC không chỉ có lương cạnh tranh, bảo hiểm đầy đủ, được làm đẹp miễn phí, đào tạo chứng chỉ hàng tháng đâu anh em. Mà còn là một văn hóa làm việc mà Châu tự hào, nơi mọi người cùng nhau "Làm bằng TÂM", cùng nhau học hỏi để "Tốt Hơn" mỗi ngày.

Nếu anh em thấy những giá trị này phù hợp với mình, và muốn cùng Châu xây dựng một NMC vững mạnh, có ý nghĩa, thì đừng ngần ngại nha. NMC luôn chào đón những anh em có tâm, có nhiệt huyết, và sẵn sàng học hỏi.

👉 Xem cơ hội nghề nghiệp và ứng tuyển tại: nguyenmaichau.com.vn/phat-trien

Cảm ơn anh em đã lắng nghe tâm sự của Châu nhé!

✅ Đã xem bởi BS. Nguyễn Thu Huệ

• Daniel Goleman. (1995). Emotional Intelligence: Why It Can Matter More Than IQ. Bantam Books.
• Marc Brackett. (2019). Permission to Feel: Unlocking the Power of Emotions to Help Our Kids, Ourselves, and Our Society Thrive. Celadon Books.
• Harvard Health Publishing. (2020). The Importance of Emotional Intelligence. Retrieved from https://www.health.harvard.edu/blog/the-importance-of-emotional-intelligence-2020081020739